Άμεσες ξένες επενδύσεις: ποιος ελέγχει τελικά το κεφάλαιο στην Ευρώπη

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις συνήθως καταγράφονται με βάση τη χώρα από την οποία έρχεται άμεσα το κεφάλαιο. Αυτή η εικόνα όμως μπορεί να είναι παραπλανητική, όταν μια επένδυση περνά από μία ή περισσότερες ενδιάμεσες εταιρείες πριν φτάσει στην επιχείρηση που τελικά χρηματοδοτεί. Νέα στοιχεία της Eurostat για το 2025 εξετάζουν την «τελική επενδύουσα οικονομία», δηλαδή τη χώρα όπου βρίσκεται ο επενδυτής που ελέγχει την απόφαση, αναλαμβάνει τον κίνδυνο και απολαμβάνει την απόδοση της επένδυσης. Η προσέγγιση αυτή προσπαθεί να δώσει καθαρότερη εικόνα για την πραγματική προέλευση των άμεσων ξένων επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. ## Τι έδειξαν τα στοιχεία για 14 χώρες Δεκατέσσερα κράτη-μέλη παρείχαν στοιχεία για τις εισερχόμενες επενδυτικές θέσεις με βάση τον τελικό επενδυτή. Στις εννέα από αυτές τις χώρες, το μεγαλύτερο μέρος του ξένου επενδυτικού κεφαλαίου ελεγχόταν από επενδυτές που βρίσκονται σε άλλη χώρα της ΕΕ. Τα υψηλότερα μερίδια ενδοευρωπαϊκής προέλευσης καταγράφηκαν στην Τσεχία, με 75,1%, στη Ρουμανία, με 73,3%, και στην Εσθονία, με 64,8%. Τα ποσοστά αυτά δείχνουν ότι η ενιαία αγορά λειτουργεί και ως δίκτυο εταιρικών συμμετοχών, όχι μόνο ως χώρος εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών. Σε πέντε χώρες, αντίθετα, το μεγαλύτερο μέρος του επενδυτικού κεφαλαίου ελεγχόταν από τελικούς επενδυτές εκτός ΕΕ. Η Κύπρος είχε μακράν το υψηλότερο μερίδιο, 79,4%. Στην Ισπανία, τη Σουηδία, την Ελλάδα και τη Δανία, οι επενδύσεις από τελικούς επενδυτές εκτός Ένωσης κινούνταν μεταξύ 51% και 55,1%. ## Οι μεγαλύτερες τελικές επενδύουσες οικονομίες Στο σύνολο των 14 χωρών, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιπροσώπευαν το 15,4% της συνολικής αξίας των εισερχόμενων άμεσων ξένων επενδύσεων. Ακολουθούσαν η Γερμανία με 11,5%, η Γαλλία με 9,4%, το Ηνωμένο Βασίλειο με 9,3% και η Ελβετία με 5,8%. Η κατάταξη έχει σημασία επειδή αποδίδει το κεφάλαιο στον τελικό ελεγκτή και όχι υποχρεωτικά στη χώρα της άμεσης εταιρείας-μεσάζοντα. Ένα επενδυτικό όχημα μπορεί, για παράδειγμα, να εδρεύει σε ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό κέντρο, ενώ ο πραγματικός ιδιοκτήτης της επένδυσης βρίσκεται αλλού. ## Γιατί αλλάζει η ανάγνωση των επενδύσεων Στα επίσημα στατιστικά, ως άμεση ξένη επένδυση θεωρείται συνήθως η συμμετοχή τουλάχιστον 10% σε επιχείρηση άλλης χώρας. Οι «θέσεις» αποτυπώνουν τη συνολική αξία αυτής της επένδυσης σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η καταγραφή με βάση τον τελικό επενδυτή βοηθά τις αρχές και τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν καλύτερα τέσσερα ζητήματα: - ποια οικονομία ελέγχει πραγματικά μια επένδυση, - πόσο εξαρτάται ένας κλάδος από κεφάλαια συγκεκριμένης γεωγραφικής προέλευσης, - πώς λειτουργούν οι πολυεπίπεδες εταιρικές δομές, - πόσο από το εμφανιζόμενο «ξένο» κεφάλαιο είναι στην πραγματικότητα εγχώριο χρήμα που επιστρέφει. Το τελευταίο φαινόμενο είναι γνωστό ως round-tripping. Κεφάλαια φεύγουν από μια χώρα, διοχετεύονται μέσω εταιρείας στο εξωτερικό και επιστρέφουν ως άμεση ξένη επένδυση. Στην παραδοσιακή καταγραφή μπορεί να φαίνονται ως νέα εξωτερική χρηματοδότηση, παρότι ο τελικός επενδυτής βρίσκεται στην ίδια τη χώρα υποδοχής. ## Τι σημαίνει για την Ελλάδα Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου περισσότερο από το μισό της καταγεγραμμένης επενδυτικής θέσης προερχόταν τελικά από οικονομίες εκτός ΕΕ. Το εύρημα δεν αποτιμά την ποιότητα ή το αποτέλεσμα κάθε επένδυσης, αλλά δείχνει ότι η γεωγραφική προέλευση του ελέγχου χρειάζεται να εξετάζεται μαζί με το ύψος των κεφαλαίων. Για τη δημόσια πολιτική, η καλύτερη εικόνα της πραγματικής ιδιοκτησίας μπορεί να υποστηρίξει αναλύσεις για την ανθεκτικότητα κρίσιμων κλάδων, τη φορολογική διαφάνεια και τη διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης. Για τις επιχειρήσεις, προσφέρει ένα πιο ακριβές πλαίσιο αξιολόγησης εταίρων, ανταγωνιστών και πιθανών εξαρτήσεων. Η συλλογή των στοιχείων είναι ακόμη εθελοντική και καλύπτει μόνο μέρος της ΕΕ. Επομένως, τα αποτελέσματα δεν πρέπει να γενικεύονται μηχανικά σε όλες τις χώρες. Παρ’ όλα αυτά, η μετάβαση από τον άμεσο στον τελικό επενδυτή κάνει το ευρωπαϊκό τοπίο κεφαλαίων αισθητά πιο διαφανές.